historia

Przybycie jezuitów na Bukowinę

Misja jezuitów na Bukowinie rozpoczęła się już w 1820 roku. Zgodnie z umową papieża Leona XIII z rosyjskim carem Aleksandrem III, arcybiskup warszawski Zygmunt Szczęsny Feliński kupił dwa domy w Czerniowcach. W 1885 roku zwrócił się do prowincjała Towarzystwa Jezusowego o. Jackowskiego z zaproszeniem jezuitów do Czerniowiec, proponując jako miejsce zamieszkania jego posiadłości. Prowincjał przyjął propozycję i na początku września wysyła o. S. Tychowskiego do stolicy Bukowiny.
004
Dwóch jezuitów wprowadziło się do drewnianego domu z małą kaplicą i od razu rozpoczęli pracę duszpasterską. Wkrótce dołączyli kolejni współbracia pracując w mieście i na przedmieściach, Monasterysk, Rosz, Molodii. Głosili kazania i katechizowali po polsku i niemiecku w okolicznych kościołach, a także kaplicy sióstr Felicjanek i Sióstr Rodziny Maryi. W Czerniowcach utworzyli bractwo III zakonu św. Franciszka, Bractwo Żywego Różańca i Dobrej Śmierci.

Franciszek Eberhard – wielki budowniczy

Nowe życie wstąpiło w Czerniowiecką Rezydencję 23. września 1889 roku wraz z przybyciem nowego superiora o. Franciszka Eberharda. Zapadła decyzja o budowie kościoła. Ziemię podarowało miasto, jeszcze w tym samym roku wykonano fundamenty, a 7 czerwca 1891 roku Arcybiskup Lwowski Seweryn Morawski wraz z Arcybiskupem Zygmuntem Szczęsnym Felińskim poświęcili kamień węgielny świątyni. Trzy lata później była już gotowa monumentalna budowla pięknego, neogotyckiego kościoła na planie krzyża. Architektem kościoła był Czerniowiecczanin, profesor Leizner.
Witraże przywieziono z Grotowa (Bielsko-Biała). Malowidła na ścianach były autorstwa Malera Kaschy z Mikołajewa, a ołtarz główny i ambona były dziełem austriackiego artysty Shtuflesera. Organy wykonano w pracowni Riegera w Endorfie (Bienenbuettel, Niemcy). Wiosną 1894 r z Edynburga (Wielka Brytania) sprowadzono trzy dzwony. Największy z nich nazwano „Serce Jezusa”.
25 września 1894 r Arcybiskup Seweryn Morawski poświęcił kościół.
Obok świątyni o. Eberhard zakupił od miasta ziemię na której postawił neogotycki budynek przeznaczony na rezydencję. Przeprowadzka do nowego domu odbyła się 27 października 1894 roku.
21. czerwca 1895 roku odbył się pierwszy odpust parafialny w uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa. Odprawiono trzy msze w trzech obrządkach, a ponad 200 dzieci i trzy razy więcej dorosłych przyjęło komunię. Na zakończenie tłum wiernych przeszedł w procesji do ustawionego przed kościołem ołtarza, gdzie po polsku, ukraińsku i niemiecku poświęcono rodzaj ludzki Bożemu Sercu.
Ojciec Eberhard przez kilka lat pracy w Czerniowcach przyczynił się do rozwoju duszpasterstwa i kościoła. Głosił kazania po niemiecku i polsku w mieście i po parafiach, udzielał rekolekcji duchowieństwu i zakonnikom. Wprowadził w 1890 roku coroczne rekolekcje dla mieszkańców miasta oraz konferencje dla mężczyzn i kobiet, głoszone przez jezuitów. Sam wyjeżdżał do innych miast Bukowiny, na Śląsk, oraz Saksonii do polskich robotników.
016
Następcą ojca Eberharda został o. Walerian Mrowiński. Przyczynił się do ogrzania murów kościoła instalując kaloryfery, a rezydencję podłączył do kanalizacji. Po nim o. Franciszek Janik wybudował ogrodzenie kościoła, cmentarza i rezydencji. Gotyckiemu kościołowi brakowało jeszcze zegara na wieży. Znaleźli się sponsorzy i w kwietniu 1901 roku zaistalowano zegar zamówiony w Pradze w fabryce Kreczmera. Nad zegarem umieszczono srebrny obraz Matki Bożej, nad nim i po bokach 3 srebrne tablice po niemiecku i dwa po polsku.

Rozwój duszpasterstwa

W 1898 roku o. Rubon założył Sodalicję Mariańską Pań, w 1903 roku podzielił ją na polską i niemiecką.
a w lutym 1903 o Waszycem utworzył męską grupę Sodalicji.W latach 1896-1905 jezuici przeprowadzili 122 misji i rekolekcji. Praca Towarzystwa była ceniona także przez świeckie władze. W dzień św. Franciszka Ksawerego odbywał się tradycyjny obiad, na który zaproszenie przyjmował prezydent kraju, marszałek sejmu, generałowie, radni, co wśród zakonów było rzadkością.
W latach międzywojennych liturgia była sprawowana codziennie o 9:00, w niedziele o 9:00 po niemiecku, o 11:30 po polsku. Podczas świątecznych celebracji oprócz organów grała często niewielka orkiestra pod kierownictwem organisty Zażymskiego. W dni powszednie na organach grał zazwyczaj brat Bartowiak.
013

Czerniowce w granicach Rumunii

W 1924 roku w związku z nową sytuacją polityczną generał zakonu o. Włodzimierz Ledóchowski włączył rezydencję czerniowiecką do misji rumuńskiej, a w 1937 przemianował ją na wiceprowincję.
7 lipca 1935 roku do Czerniowiec przyjechał z Bukaresztu metrapolita michai Robu. Tego dnia w kościele odbyły się święcenia prezbiteratu Józefa Jendrzejowskiego i Jana Nowakowskiego. W 1941 roku podczas okupacji Czerniowiec przez armię niemiecką i rumuńską i początkiem prześladowania zakonu jezuitów dużo Żydów przyjęło katolicki chrzest właśnie w tym kościele. Za te działania rumuńska władza, aresztowała generalnego wikariusza ojca Władysława Kumorowicza, dość szybko go zwalniając
Od początku drugiej wojny światowej dom czerniowieckich jezuitów stał się główną rezydencją rumuńskiego Towarzystwa Jezusowego.

Czasy radzieckich prześladowań

Zakon pracował aż do roku 1944, kiedy to weszła Armia Czerwona. Ostatni superior o. Władysław Kumorowicz został wywieziony wgłąb Rosji. Po repatriacji został proboszczem w Bytomiu.
W 1945 roku miejscowa władza postanowiła przekazać kościół Prawosławnej Cerkwi. Po roku zadecydowano o świeckim przeznaczeniu obiektu.
W 1963 roku decyzją władz kościół zaadaptowano do funkcji państwego archiwum. Budowla została podzielona na trzy kondygnacje, między kolumnami postawiono z cegieł ściany działowe. Podczas tych prac zniszczono witraże w bocznych oknach. zniszczono doszczętnie ołtarz i jedne z najpiękniejszych w Europie organy.
W kościele znajdowały się boczne ołtarze:
-Najświętszej Bogarodzicy Maryi z dwoma rzeźbami po bokach: św. Teresy od Dzieciątka Jezus i św. Małgorzaty Marii Alacoque
-św. Ignacego Loyoli
-św. Stanisława Kostki
-Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
Na ścianach znajdowały się płaskorzeźby przedstawiające drogę krzyżową. Upomniał się o nie w 1960 roku o. Jendrzejewski, który zwrócił się do miejscowych władz o zwrot zagrabionego mienia (również naczyń liturgicznych), jednak nie dostał żadnej odpowiedzi. W latach 80. te, które znajdowały się w podziemiach i poddaszu kościoła zostały oddane do czerniowieckiego muzeum. Mimo próśb kierowanych do miejscowych władz i Ministerstwa kultury, parafia wciąż nie może odzyskać swojej własności.
W jednym z pomieszczeń w piwnicach kościoła na jeden ze ścian znajduje się tablica z ukraińskim napisem: „Tutaj zostało pochowanych 60 polskich żołnierzy, którzy zginęli na wojnie w latach 1914-1917”. Szczątki katolickich żołnierzy zostały przeniesione tutaj z różnych miejsc za sprawą towarzystwa „Kult bohaterów”. Ostatni taki pogrzeb odbył się w latach 50. podczas prac przy przystosowaniu kościoła do funkcji archiwum.

Odzyskać kościół

W 1996 roku o. Krzysztof Homa wspierany przez ks. Wiktora Antoniuka i grupę katolików rozpoczął starania o odzyskanie kościoła. W działaniach pomagali również wyznawcy innych religii oraz towarzystwa kulturowe miasta.
W 1997 roku na Bukowinę przyjechał o. Stanisław Smolczewski. Pełnił funkcję proboszcza w parafii w Kicmaniu oraz był duszpasterzem w okolicznych wioskach, cały czas starając się o odzyskanie świątyni.
W 2010 roku kościół został oddany, a 12 czerwca odbył się tu odpust parafialny. Podobnie jak w 1895 roku przed wejściem do świątyni ustawiono ołtarz, a modliło się razem ponad 150 osób.
Historia zatoczyła koło – ostatni proboszcz koscioła przed zniszczeniem o. Władysław Kumorowicz po rosyjskiej tułaczce osiadł w Bytomiu, w mieście z którego pochodzi pierwszy proboszcz po oddaniu kościoła – o. Stanisław Smolczewski

tłumaczenie i redakcja na podstawie ukraińskiego tekstu Inny Keller – Paweł Zębala